Die vyfde en laaste mevrou Brink

Waarom vind ‘n mens sekere mense se lewensverhale meer aangrypend as ander?

Vir solank ek kan onthou, was André P Brink die hoogste op my lys van gunstelingskrywers. Toe Nicolette saam met Die Ambassadeur oorsee gerinkink het, was ek maar self ‘n blote kind en het glad nie Ingrid Jonker in verband gebring met die karakter Nicolette nie. Waarom sou ek? Dis tog ‘n verhaal wat stelselmatig oor die dekades bekend geword het aan ons gewone lesers. In elkeen van sy boeke wat daar altyd iets universeel aan sy vroulike hoofkarakter, in so ‘n mate dat ek my eenmaal lank gelede vererg het en gedink het Brink kyk eensydig na vroue, dat hy ‘n illusie najaag en dat hy nooit die ideale vrou of vrouekarakter sou kry nie. Dit het eers later aan die lig gekom dat die vrouekarakters geskoei was op die beeld wat hy van Ingrid Jonker in sy kop gehad het. Eers by nabetragting kry ek die indruk dat hy sy karakters geskoei het op wat hy gehoop het Jonker sou kon wees.

Whether something really happens or not is not the issue, what is most important is the possibility and the faith in the chance of its potential happening. (KS)

The Fifth Mrs Brink is die memoir van skrywer, resensent en akademikus Karina Szczurek, Andre P Brink se vyfde vrou. Sy skryf oor haar lewe, haar liefdes, maar veral oor haar lewe met André Brink en hulle onvoorwaardelike liefde vir mekaar. Mens sou kon redeneer dat hy na vier mislukte huwelike genoeg ervaring gehad het om slaggate te vermy en so ‘n sukses van sy vyfde huwelik maak. Daar was egter ‘n baie besondere band tussen hulle, sedert hulle eerste ontmoeting.

His tired blue eyes lit up when he saw me. I thought, Not bad for a sixty-nine-year-old! And I stretched out my hand to shake his, introducing myself. There was an instant connection, a spark of recognition. Yes, love at first sight. (KS)

Daar is min mense wat werklik bevoorreg is om hierdie ‘herkenning’ te ervaar, daardie konneksie op alle vlakke, daardie sielsmaat aan wie jy met hart en siel en liggaam verknog is. Lyfliefde. Wanneer ons dit dus sien gebeur, gryp dit ons aan. Hierdie diep verbintenis was ook daar tussen Brink en Jonker, soos wat ons gelees het in Vlam in die sneeu. Hulle omstandighede , ouderdom em lewensrypheid het nie toegelaat dat hulle hulle lewe saam sou spandeer nie.

Dit is vir my opvallend hoeveel ooreenkoms daar is tussen die lewenspad wat Ingrid Jonker gestap het, en dié van Karina Szczurek. Beide van hulle het ‘n intense liefde vir taal en die vermoë om kreatief daarmee te werk. Beide is ontheem as kinders, hulle moes geweldige verliese verwerk. Twee pragtige sterk vroue, intens maar tog weerloos.

As a child I had to learn to cope with constant loss. People around me were not dying, but I was losing them. Along with them my homes, schools and everything else that mattered. . . . I was that rare creature: a woman without regrets. There were many things I had not been proud of, but I was not ashamed of any of them, and I definitely did not regret anything.

Daar was ook ooreenkomste hoe hulle ander verhoudings hanteer het.

Fidelity and I do not have a particularly good record. I have passed through too many men’s lives, unnoticed by their wives. Sex purely for physical satisfaction has always left me empty and saddened afterwards. (KS)

Hulle het dieselfde man intens liefgehad.

André read me even when I was silent. He saw all of me, and he still wanted me. He thought I was beautiful. . . . For ten years he saw me. This is not a light or obvious observation. Most people do not see you. Many look, some even stare, but few see you, even fewer know you. With André I had no doubt of being visible, the whole me, inside and out, most of the time. He witnessed and acknowledged me, and I felt recognised, fully reflected in his presence. Then he was no longer there. (KS)

Het Karina Szczurek in hierdie lewe voltooi wat Ingrid Jonker na gesmag het met haar hele wese? As jy aan reïnkarnasie glo, sou jy kon redeneer dat Ingrid Jonker hergebore is as Karina Szczurek.

All I really know is that there will never be a time without you, André. Our journey continues. May the skies be generous with light. (KS)

51zailii4al

 

Kliek op die skakel om die e-boek by Amazon te bestel

The Fifth Mrs Brink: A Memoir

Ek lewe met integriteit! Regtig?

‘n Meningsverskil oor die nodigheid van die woorde “Devoted Worship” in ‘n groep waar almal dieselfde doel nastreef, het my laat dink. Ons almal betrokke streef dieselfde waardes na, waar ons optree in ‘n gees van liefde, respek, kundigheid, eerlikheid, samewerking, toegewydheid en inisiatief. Vir my voel dit ons kan dit sonder die vaandel van Godsdiens doen. Ons moet dit dalk júís sonder die vaandel van Godsdiens doen, sodat ons verantwoordelikheid aanvaar vir ons eie denke en dade.

Waarom dink ons Suid-Afrikaners wette en reëls is bloot riglyne? Dwars en weerbarstig oor alles! In die VSA, die UK en in Europa is mense baie meer ingestel om wette (bv verkeersreëls) te gehoorsaam. Hulle doen dit net. Dis nie opsioneel nie. Is dit waarom hulle sisteme net eenvoudig beter werk as by ons? Dit geld ook vir belasting, onderhoud vir kinders, toegewydheid aan jou gesin en vir baie meer. Alles het opsioneel geword. Nee. Dis nie bevorderlik vir welsyn en samesyn en vrede nie. Hier het ‘n mentaliteit ontstaan van as jy kan wegkom daarmee, doen jy dit.

Kan ons dit verander? Dalk as ons by onsself kan begin. By ons eie menswees en grense en respek en integriteit. Ons eie ingesteldheid. Die wete dat ons onsself in die oë moet kan kyk. As ons daarmee tevrede is, kan dit dien as voorbeeld vir ander. So kan dit uitkring in ons huise, in ons dorp en na almal wat ons raak.

Al wat ons uiteindelik kan doen, is om ons eie lewe te leef en self sin te gee daaraan, met die hoop dat dit ook die syn van ‘n ander daardeur sal raak.

“I am free, no matter what rules surround me. If I find them tolerable, I tolerate them; if I find them too obnoxious, I break them. I am free because I know that I alone am morally responsible for everything I do.”
― Robert A. Heinlein

Ons skrik nie vir kos nie!

“Wat is dit en wat wil jy daarmee maak?”
“Ek het nie die vaagste benul nie …”

Hierdie gesprek word dikwels in winkels herhaal. As ek iets vreemds sien, wil ek dit proe! MaanMan is mos nie ‘n man van fiemies nie, en weet al ek het geen aanmoediging nodig nie.

Gister was geen uitsondering nie. ‘n Tandartsbesoek is genoeg rede vir ons om sommer ‘n draai deur Stanford te ry; en deur die Overberg se heuwels waar die Canola geel begin skyn, via Caledon terrug te ry Kleinmond toe. Wat is ‘n dagrit nou as jy nie by plaastalle en kaasplase aandoen nie? Gister het ‘n paar interessanthede opgelewer.

  • Gedroogde Suurvytjies: Ek wonder hoeveel ek kan eet voordat my spysverteringstelsel beswaar gaan maak… Die bakkie staan hier waar ek werk, gerieflik naby.
  • Jerusalem Artisjokke: Ek wonder wat gaan die lekkerste gaarmaakmetode wees – dalk gebraai in olyfolie met baie knoffel en bietjie peper? Of dit die lekkerste metode is weet ek nie, maar hierdie het só lekker gekom dat ek moreaand die ander helfte van die bakkie presies so gaan gaarmaak.
  • Vier gesteelde suurlemoene: Ek wonder of pluk op ‘n plaas waarheen ‘n restaurant jou verniet laat ry het, onregmatig is?

By die Jerusalem Artisjokke het ons met heel Reds vissies gehad, in botter en olyfolie gebraai en met suurlemoensap bedruip. Die velletjies was heerlik bros en die vis geurig. Daarby was net slaai nodig vir ‘n heerlike ete.

I never set out to be weird. It was always other people who called me weird.
-Frank Zappa

Ek glo! Regtig?

Soms hang ‘n mens se menswees af van die vlak van begrip van ‘n ander mens se persepsie van jouself. Of so dink iemand waarskynlik wat jou blok uit hulle lewe. So ‘n insident vanoggend het my geleentheid gegee om weer te dink waarin ek nou eintlik glo. Die afgelope tyd het ‘n paar mense my gevra wat ek glo (of nie glo nie) en ek het belowe om dit neer te skryf. Dit is klaarblyklik moeilik om te verstaan dat ek nie ‘n tradisionele Christen óf ‘n Ateïs is nie. Asof daar net ruimte is vir twee uitgangspunte.

My vorige skrywes oor wat en waarin ek glo het opdatering nodig, aangesien dit vir my ‘n voortdurende groeiproses en uitbreiding van my denke is. Dit is moeilik om sommer net so te sê, dit is wat ek glo, maar ek sal probeer om dit saam te vat in een kort bloginskrywing. Dit het immers baie jare geneem om dit vir myself uit te klaar, daarom net baie kortliks:

  • Ek glo aan ‘n Universele Bewussyn waarvan ons almal klein fragmentjies is. (Ander mense noem dit God, maar die woord “God” het vir my te veel konnotasies van ‘n messias-figuur.)
  • Ek glo aan reïnkarnasie van hierdie fragmente, dit  is die grondslag van dit wat ek glo. Dit geld vir die stukkie bewustheid in my (my siel), my DNA wat voortleef in die hare wat in my stort se gaatjie wegspoel en die grondstowwe van my liggaam wat al dermiljoene jaar oud is. Deeltjies van wie ek nou is, was dalk al ‘n koppie tee in California, ‘n boeliebeefblikkie in die ABO en ‘n spiespunt van ‘n grotbewoner. Of dalk die buitekant van ‘n koringkorrel in Egipte?
  • Die stukkie bewustheid wat my ek, myself maak; met my eie persoonlikheid, giere en geite is vir my nie anders as die water en grondstowwe waaruit my lyf bestaan nie. Dit klink vir my logies dat dit ook sal hersirkuleer, net soos die water, yster, kollageen, koolstof en ander minerale en spoorelemente in my lyf. Vandaar dalk die visies wat ek al gekry het van wie ek al voorheen was en waar en hoe ek geleef het. Sulke visies was amper soos ‘n droom op steroïde, as jy die prentjie eenmaal in jou kop gesien het, is dit onmoontlik om uit te wis.
  • Ek glo aan sielsgroepe, primêre en sekondêre groepe, soos beskryf word in Michael Newton se Journey of Souls, maar veral in Brian Weiss se boek Same soul, many bodies. Dit is vir my die verklaring waarom mens dadelik by ‘n persoon aanklank vind, of nie. Jy weet net wanneer julle mekaar gaan vind, ongeag ouderdom, ras en geslag.
  • Ek glo aan ‘n universele goddelike energie, wat in onsself, plante, diere en die natuur vervat is.
  • Ek glo dat alle gelowe eintlik in basies dieselfde goed glo, sommige glo aan ‘n opperwese en/of ‘n profeet, maar die grondbeginsels bly dieselfde. Ek lees soms in my Bybel, wat vir my ‘n samevatting is van veelvuldigvertaalde filosofiese stukke, van skrywers wat probeer sin maak het van die lewe in die tyd wat hulle gelewe het.
  • Ek glo dat ons almal boodskappe kry in die vorm van klein dingetjies, synchronicities wat elke dag oral voorkom. Ons moet oopmaak en die betekenis daarvan soek.
  • Ek glo dat elke mens die beste lewe moet lewe wat moontlik is. Liefde en deernis vir jou medemens uitleef.
  • Ek glo alles gebeur op die regte tyd op die regte plek, en kry kennis deur middel van boodskappe, wanneer jy gereed is daarvoor.
  • Ek glo elke mens het ‘n paar primêre sielsmaats, maar dit is nie noodwendig jou lewensmaat nie. Die mense van wie jy jou lewenslesse leer. (Kan ‘n kind of ‘n ouer of vriend wees, en nie noodwendig saam in hierdie inkarnasie nie.)
  • Ek glo dat tye van swaarkry en uiterste trauma wel beplan is as een van moontlike keuses en dat dit die dinge is wat jou siel laat groei.
  • Ek glo in sekere vlakke van sielsontwikkeling.
  • Ek glo in vergifnis en aanvaarding.

Jare gelede toe ek by die punt gekom het waar waar ek tradisionele Christenskap bevraagteken het, het ek gedink nóú weet ek alles, dat ek daardie dinge ontken het waarmee ek Christelik-Calvinisties grootgeword het. Stelselmatig het ek weer besef daar is baie meer en weer verder begin oopmaak en lees. En nou is die grootste bevryding daarin dat ek besef dat die lewe soveel meer bied as net die ontkenning van Bybelse Christenwees. Dis veel, veel groter as dit. Ons lewens en liggame hier op aarde, is nie ‘n stofdeeltjie van wie ons werklik is of reeds was nie.

Ek voel elke dag ‘n tipe blydskap in my hart vir wie en wat en waar ek is (beide geografies en eksistensieel). Ek is diep dankbaar vir elke happie kos wat ek eet, al prewel ek nie ‘n paar sinne voor ete nie, al gesels ek met die wortel voor ek hom onthoof dat hy sy lewe gee om my te voed.

Ek glo in ‘n Lewenspad, ‘n doel op aarde, en dat elke mens dit moet kan identifiseer voordat spirituele groei bewustelik kan plaasvind. Lewenstemas. Wanneer daar twee duidelike temas in jou lewe is, en jy neem in ag hoe die keuses wat jou lewe se rigting verander het, verskillende maniere gebied het hoe hierdie temas kon manifesteer, word dit nogal ingewikkeld om insig te hê in daardie temas, of jy dit moet oorkom en of jy dit moet leer aanvaar. Dit verg geweldige selfinsig om werklik te besef wat hierdie temas is en hoe dit ons lewens beïnvloed, omdat dit so verwikkeld is, afhangend van die keuses wat ons maak wat die rigting van ons lewens verander, soos verhoudings en beroepskeuses.

Blueprint B

Ek glo my lewenspaadjie lyk soos hierdie blou bal. Die drade is moontlikhede, met keuses en kruisings uitgestippel. Verdikkings by kruise is moontlike Exit Points. So ja, ek glo daar is vrye keuse, maar beperk tot dit wat op jou Blou Bal gemerk is.

As jy jou finale Exit Point van hierdie inkarnasie bereik, glo ek gaan jou siel na ‘n plek waar jy jouself in die oë gaan kyk om te sien of jy dit bereik het in jou persoonlike spirituele groei wat jy gekom het om te doen. Daarna besluit jy saam met jou sielsgroep wat jy nodig het om in ‘n volgende lewe te kom ervaar.

Vir die eerste keer in my middeljarige bestaan voel ek daar is sin in my lew. Daar is ‘n diepe wete binne myself, nie daardie gevoel van vertwyfeling wat ek altyd gehad het nie. As iets reg is, voel mens dit mos binne-in jou diepste wese, jou selle. Vir die eerste keer in my lewe is daar rustigheid in my siel en vrede in my hart, oor waar ek is, maar daar is steeds baie ruimte om my denke te verruim en te verander.

“Out of suffering have emerged the strongest souls; the most massive characters are seared with scars.”
― Kahlil Gibran

Unending Love

I seem to have loved you in numberless forms, numberless times…
In life after life, in age after age, forever.
My spellbound heart has made and remade the necklace of songs,
That you take as a gift, wear round your neck in your many forms,
In life after life, in age after age, forever.

Whenever I hear old chronicles of love, it’s age old pain,
It’s ancient tale of being apart or together.
As I stare on and on into the past, in the end you emerge,
Clad in the light of a pole-star, piercing the darkness of time.
You become an image of what is remembered forever.

You and I have floated here on the stream that brings from the fount.
At the heart of time, love of one for another.
We have played along side millions of lovers,
Shared in the same shy sweetness of meeting,
the distressful tears of farewell,
Old love but in shapes that renew and renew forever.

Today it is heaped at your feet, it has found its end in you
The love of all man’s days both past and forever:
Universal joy, universal sorrow, universal life.
The memories of all loves merging with this one love of ours –
And the songs of every poet past and forever.”

― Rabindranath Tagore (1861-1941) , Selected Poems

Wat oorbly na ‘n Fees

Sleutelwoorde

Die grootste kunstenaars is die nederigste.
Mens kan hoog raak op Kuns en Kultuur.
Die uitgewerswêreld is ‘n vreesaanjaende bedryf.
Soms word ‘n mens aangenaam verras.
Jou grootste vrese lei dikwels tot aangename verrassings.
Werk kan pret ook wees.
As ek versigtig dink, sukkel ek soms om iets te formuleer, tog kan op my voete dink en doen.
Agterna is baie tyd om te rus.

Hierdie is sommer net ‘n paar dingetjies wat opgekom het tydens ons pas afgelope Boekfees in Kleinmond. Mense was aanvanklik skepties, want hoe hou jy nou so ‘n groot fees met sulke groot name in die bedryf in so ‘n klein dorp; en dit sonder groot geld wat gegooi word deur borge en ‘n span wat vir ‘n salaris werk wat ‘n jaar vooruit werk. Self was ek benoud, ek was bang, maar ons het ingeklim en gedink en gedoen en gehoop. En toe werk dit en het ons uit alle oorde gunstige kommentaar gekry. Selfs al mense wat datums wil hê om hulle 2018 se verlofsakke en verblyf te reël!

Een van my groot hoogtepunte was gesprekke met uitgewers en ander rolspelers, hoe die bedryf inmekaarsteek, hoe boeke versprei en bemark word, watter prosesse ter sprake is vandat ‘n manuskrip gelewer word totdat ‘n boek op die boekwinkel se rak verskyn en jy die e-boek kan aankoop. Dit is eintlik ‘n skrikwekkende proses en ek is verstom dat boeke nie duurder is nie.

Hoewel my man ‘n ywerige leser is, het hy nie verdere belangstelling in die boekbedryf nie. Omdat ek ‘n praatjie oor e-boeke moes lewer en ook gesprekke fasiliteer, het ek hom aanvanklik mooi gevra/gedreig dat hy my rent-a-crowd moes wees. Toe daar inderdaad “crowds” opdaag, het ek gesê hy moet asseblief nie verplig voel om te kom luister nie. En raai wat? Hy wóú bly. Hy het dit geweldig interessant en verruimend gevind. Hy is bly hy het dit bygewoon en het agterna gesê mens behoort meer dinge waarin jy glad nie juis belangstel nie, by te woon, dit verryk jou. Is dit nie oopkopdenke nie?

Dit is wonderlik om van jouself te leer in enige situasie, maar wanneer jy die voorreg het om dit te doen in ‘n omgewing wat vir jou waarde het, is dit ‘n besondere ervaring. Dan vibreer jou hele wese op dieselfde frekwensies van die vibrasies van die geleentheid. ‘n Oomblik van ekstase, wat durend is. So was ek van kleins af nooit bang om my saak te stel nie, maar ek was altyd verleë om dit te doen. Skaam en minderwaardig. Nou het ek besef dat ek die gevoelens van minderwaardigheid iewers langs die pad oorkom het en dit inderdaad verskriklik geniet om gesprekke te fasiliteer en voor mense te praat. (Oukei die ruk by Toastmasters 20 jaar gelede het seker ook gehelp!)

Digters, skrywers, uitgewers, musiekkenners en musikante. Dankie, uit my hart uit, dat julle julle talente met ons kom deel het.

Tydens een van die gesprekke, het ek die voorreg gehad om te luister hoe die digter Louis Esterhuizen hierdie gedig voordra. Dit vat vir my ‘n klomp van die gesprekke saam! Die waarde van lees en boeke in ons lewens word onderskat en ek hoop dit verander in die toekoms. Met Louis se toestemming:

Ken jy die boek …

(Met waardering aan Uys Krige)

Ken jy die boek se ure, Meneer,
die ure deur sweet en wroeg verteer
wanneer die nag, slegs ‘n lamplig weg,
die skrywer met donker spooksels terg.

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur.

Dié ure is drif, is doolgang en alleen,
is dae, jare selfs, ja, bykans ‘n lewe aaneen
waar die skrywer al skrywend spoor vind
in geskrifte om gedagte met woord te bind.

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur.

En dan, die eerste produk, na uitgewer,
keurder en terug, alweer aan ure uitgelewer
om te hersien, herdink, weer en weer besleg
tot uiteindelik, almal besef: Nou is dit reg!

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur.

Want nou is dit die ure van produksie,
die ure van redigeer, set en noukeurig lees
van ontwerp, verpakking en advertensie
vir hierdie gedrukte proewe van die gees.

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur.

Was u al ooit in die ruimtes van rak en boek
waar verkopers u entoesiasties help soek
na daardie één eksemplaar wat u graag wil hê,
want jare terug het u dit glo iewers verlê.

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur?

Weet u dat daar vir iedereen ‘n boek bestaan
wat u lewe kan verander, u kan laat verstaan
hoe heerlik die rykdom van gees kan wees,
en hoe plesierig hierdie ervaring van die lees.

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur?

Maar hoe bepaal ‘n mens die waarde
van iets só raar, gevul met letsels en vuur
wanneer soveel mense ‘n lewe moet maak
uit hierdie afgekamde ambag van papier.

En steeds sê jy, Meneer, die boek is duur …

© Louis Esterhuizen (Ongepubliseerde vers)

 

Ivy se Hoenderlewers

Die dag toe die vrag hael swaar op ons kwekery se tonnelnette gelê het na die Hoëveldse haelstorm, het ek soos ‘n verkluimde kuiken wat hitte soek in ‘n kombuis waar ‘n koolstoof brand, by Hector se kroeg ingekom. Sopnat en yskoud gesukkel om vragte hael met ‘n besem te probeer afskuif, voordat die nette skeur en ons groot skade kry, terwyl die werkers knus in hulle huisies skuil teen die reën en hael.

Hector het vir die verkluimde hoendertjie ‘n droë T-shirt gaan haal en ek het net daar in die kroeg my nat top uitgetrek en die handdoek dankbaar aangevat om my droog te kry voordat ek in Hector se T-hemp sit en wag het dat Ivy vir my hoenderlewers maak. Ek het so gebewe ek kon skaars die sigaret en die glas skoon brandewyn vashou wat hy in my hand gedruk het.

Dit was die lekkerste peri-peri hoenderlewers van my lewe, maar dié wat ek vanoggend gemaak het, het naby gekom.

Eers het ek ‘n halwe ui gebraai en ‘n klein bakkie hoenderlewers in die pan omgedop. Om die kante van die lewertjies, het ek 3 gesnyde knoffelhuisies, ‘n halwe teelepel elk koljander, komyn, droeë chillie en harissa laat braai. En sout natuurlik. Elke keer as die lewers dreig om droog te braai, het ek bietjie OBS oorgegooi. Toe die lewertjies amper gaar was, ‘n eetlepel tamatiepasta en ‘n teelepel bruin asyn. Julle, dit was lekker. Verskriklik! Ek was ongelukkig te laat om ‘n mooi foto te neem, maar soos julle kan sien, is dit nie té souserig nie. Ek het dit net met avodado geëet, maar MaanMan het ‘n lekker crusty broodjie met dik botter daarby gehad.

19758369_10155400322950396_190163742_n

“Winter is the time for comfort, for good food and warmth, for the touch of a friendly hand and for a talk beside the fire: it is the time for home.”
― Edith Sitwell

 

As jy knoffel en suurlemoen in die huis het …

‘n Suurlemoen is darem ‘n lieflike vrug, hy is glad en mooi en kleurvol, maar hy staan sy man. Sy skil se olie is pikant, sy sap het byt. Demp hom met ‘n strooisel sout en so ‘n skyfie suurlemoen met skil en al na ete is heerlik. Gegewe jy het dit met jou eie hande in jou eie kombuis gesny bygesê, ‘n moeë suurlemoenkwart in ‘n restaurant tel nie.

Omdat ons baie rremolata eet, het ek dikwels meer suurlemoen as skil en dit is teen my grein om goed net weg te gooi. Verál as daardie suurlemoen-sonder-skil in ‘n plastiekbakkie in die yskas beland en daar bly lê totdat ek skuldig voel as hy blou begin skyn en dit dan weggooi.

Vanaand was MaanMan lus vir gekrummelde hoenderborsrepies met gremolata.

  • Gremolata: In gelyke hoeveelhede, meng vars knoffel wat jy deur die knoffelpers druk, fyngesnyde pietersielie en suurlemoenskil. Bedek met olyfolie. Maak genoeg vir ‘n paar keer se eet, more is dit nog lekkerder.

Nou ja, boeremeisies se deug word gelukkig nie meer gemeet aan deeg wat goed rys, of spensrakke vol blink rye ingemaakte vrugte en konfyt nie. Ons kook nou vir die lekker.

As daar ‘n suurlemoen of twee is met afgeskraapte skil, sny ek dit deesdae in dun skywe. Pak in ‘n wyebekfles en strooi growwesout oor elke lagie. Sny ‘n paar knoffelhuisies middeldeur en pak tussenin. Vul met olyfolie. Vergeet dit nou vir ‘n paar weke in die yskas.

So ‘n skyfie gepekelde suurlemoen is heerlik by hoender of vleis. Drup van die olie (dit word dik in die yskas) oor enige kos of slaai. My ontbyt is dikwels ‘n slaai gemaak van ‘n avokado in blokkies gesny, twee skywe van hierdie suurlemoen in klein stukkies gesny, gekrummelde feta daaroor, ‘n paar olywe,  bietjie ekstra van die olie en ‘n strooisel tuisgemaakte Dukkah.

Probeer dit. Jy sal altyd twee bottels in verskillende stadiums van beleënheid in die yskas hê as jy dit eers geproe het. Dit hou vir maande.

 

Ek staan alleen! Regtig?

So dikwels voel mens mos so stokalleen en verlate, so asof jy net in die niet wil verdwyn. Niks is regtig fout in jou lewe nie, jou mense is om jou, maar jy wens hulle was nie. Alles lyk doelloos, niks voel reg nie.

Wanneer jy so voel, is die laaste ding wat jy wil hoor, hoe bevoorreg jy is. Hoeveel swaarder ander kry, hoeveel seer daar rondom jou is. Dit wéét jy, maar op daardie oomblik hoef niemand jou daaraan te herinner dat jou lewe eintlik baie rooskleurig is nie. Jy wil jou kop toetrek en met niemand praat nie en niemand sien nie, wat nog te sê van iets doen! Dit is die tyd om ‘n paar stille trane te stort, sonder enige rede, dat jy die gif uit jou lyf uit ween.

As ons mekaar hierdie kortstondige swartgalligheid gun, mekaar uitlos om verdrietig te voel net omdat ons wil, waai dit ook baie vinniger oor.

Wat noem ons hierdie toestand? Nee, dit is alles behalwe depressie. Ons ly net ‘n bietjie aan menswees.

Wanneer jy weer verskyn uit dieselfde dieptes waarin jy wou verdwyn, sonder dat jy noodwendig iets gedoen het aan hierdie toestand, dan besef jy dat jy maar net mens is. ‘n Mens wat funksioneer in terme van ander. Jy is deel van jou kringe, werk, vriende en familie. Jy speel baie rolle, vir baie mense. Jy IS baie dinge, vir baie mense. Sou jy alleen op ‘n eiland woon, sou jy met dieselfde sorg aantrek, grimeer, tafeldek en oorringe dra? Ons doen hierdie dinge uit respek vir onsself, vir wie ons is, maar ook vir wie ons is binne ons kringe. Ons word gedefinieer vir wie ons is, soos wat ons optree teenoor ander. Dis darem ook ‘n goeie ding dat mens nie is wat ander mense dink jy is nie, dat jy meer is as die persepsie van hoe ‘n ander persoon jou sien.

Most people are other people.  Their thoughts are someone else’s opinions, their lives a mimicry, their passions a quotation.  Oscar Wilde, De Profundis, 1905

Hierdie stelling slaan my op my maag, want Oscar Wilde kon netsowel hierdie stelling vandag gemaak het. Maar tog: No man is an island.

All mankind is of one author, and is one volume; when one man dies, one chapter is not torn out of the book, but translated into a better language; and every chapter must be so translated…As therefore the bell that rings to a sermon, calls not upon the preacher only, but upon the congregation to come: so this bell calls us all: but how much more me, who am brought so near the door by this sickness….No man is an island, entire of itself…any man’s death diminishes me, because I am involved in mankind; and therefore never send to know for whom the bell tolls; it tolls for thee.”

– John Donne (1572-1631). Devotions upon emergent occasions and seuerall steps in my sicknes – Meditation XVII, 1624

Ek kan jou help! Regtig?

Ter wille van dié van julle wat my nie goed ken nie, ek is wat bekend is as ‘n ‘sterk vrou’. Emosioneel, en toe ek jonger was fisiek ook. Ek kan dit vat! Hetsy verantwoordelikheid, werk, pyn of swaarkry. Maar ongelukkig is dit mos so dat mens altyd vir die hele wêreld en sy broertjie ook verantwoordelik voel … Deesdae het ek darem geleer om te kan Nee sê. Maar dis maar ‘n onlangse ding.

Daar is iets waaraan ek altyd heimlik dink, maar as Sterk Vrou kan ek immers nie dat ander hiervan hoor nie? Ek wil net vir een week geen, maar géén verantwoordelikhede hê nie. Ek wil voor gesorg word en getroetel word. Nou troos en troetel is nie woorde waarmee ek grootgeword het nie en dit is nie woorde wat op enige tydstip van my lewe deel was van my dag nie. Soos sus Slakkelak tereg sê: “… maar in ons huis het mens klaar gehuil en dan opgestaan en aangegaan. Nie drukkies en jammer en sulke goed nie. Jy tjank klaar en dan staan jy op.”

Om een of ander rede is ek nie die soort vrou wat getroetel word, of voor gesorg word nie. Ek sorg. Ek neem mede-verantwoordelikheid. Ek doen die admin en die banksake. Die belasting. Die liewe MaanMan, bless his slimme soul, kom nog van die ou skool, waar die sekretaresses (dit was nog voor die tyd wat hulle PA’s genoem was) alles gedoen het. Die base het mos net die besluite en die dinkwerk gedoen.

Maak geen fout nie, MaanMan doen al die swaar werk in ons huis, en hy bring sy kant 200%, maak die koffie en pak die skottelgoedwasser uit. Hy is netjies op homself en sy omgewing. Dan kan hy nog intelligente gesprekke voer ook. Hy is (meestal) ‘n plesier om aan my sy te hê, maar hy sien my as ‘n vennoot, die sterk vrou en mens wat ek is. Tog kan ek nie help om soms te dink ek wil ook soms oor niks hoef te dink of te besluit nie.

So kom ek uit daardie moeilike generasie, waar vrouens begin werk het. Emansipasie het ons ‘n raw deal gegee, maar dit het ons sterk gemaak. Ons was vrou en werker. Ons moes – en kon ook – alles doen. Maar ai, dit lyk darem soms so lekker as mans so storm om die hulpelose wesens te hulp te snel!

Miskien kan ek so ‘n hulpelose wese wat getroetel word wees in ‘n volgende lewe, sonder ‘n opinie van haar eie? Maar net kortstondig dink ek… Ek sal waarskynlik een van daardie demure maidens wees wat vir jare lank geheimsinnig glimlag en dan een goeie dag genoeg gehad het en dan  strip en ‘n gifmoord of iets uitvoer, of iets lekker bloederig.

Men have loved to dwell … on the demure maiden whose inevitable reply is: Oh, yes, if you please, kind sir! The demure maiden, the demure spouse, the demure mother this is still the ideal.“ – DH Lawrence

“Demures might not be rich, intense or vivid in colour, but they do have a place in the herbaceous border of life. They are those small blushing flowers in the front nodding prettily away. It is only when you dig them up you find their long tenebrous roots have strangled every other plant in the bed.” – Lin Sampson

Boere-Pakoras

Telkens as ek iets maak, wil MaanMan weet wat dit is of waar ek die idee kry. Nou soek ek ‘n naam vir hierdie heerlike groentegoedjies wat ek gisteraand gemaak het. Dit herinner sterk aan iets wat ons in San Francisco geëet het by een van die Indiese, Pakistani of Afghaanse restaurante waar ons geëet het, maar geen menu wat ek Google, gee ‘n naam daaraan nie. Ek het gedink dit was by die een waar ons in Fremont was, die Afghan Kabob, waar ek my verbeel het ek eet in Abe’s Kabob, wat Abdullah in Khaleid Hosseini se And the Mountains Echoed begin het. Dis is nie roti, paratha, bhaji, dosa, bolani of enige ander snaakse broderige ding nie, en dit voel vir my hierdie kossie verdien ‘n naam.

Daar was gisteraand bietjie souserige oorskietvleis, eintlik te min vir ‘n ete, maar omdat ons nie aartappels of rys eet nie, moes ek iets soek wat die ander groente bietjie lyf gee. Terselfdertyd was ek te lui om klomp soorte groente te maak, en wat sou nou pas by bietjie oorskietvleis, wat lyf het, en boonop vars groente in ons mae sit?

Ek het die pakkie chickpea flour uitgehaal, ‘n ui fyngekap en toe gebeur hierdie een sommer self toe ek kyk watse ander vars groente daar is. Toe een skyf butternut en ‘n handvol baby marrows in baie klein dobbelsteentjies opgekap, meer met kleur as smaak in gedagte.

20170618_180237

Die slapperige degie bestaan net uit chickpea flour met yswater aangemaak, met ‘n halwe teelepel bakpoeier, sout, ‘n paar vlokkies droeë chillie en ‘n lepeltjie harissa poeier. Die koekies word gebraai net in ‘n paar druppels olyfolie, meer om die pan te smeer as iets anders.

Die geure het gelukkig lieflik getrou, dit was sag en geurig en het heerlik gewerk met die souserige oorskietvleis wat ook fyngekap en in die sous warm gemaak is. Elkeen het ‘n klein bakkie vleis gekry, met hierdie koekies wat jy gebruik om dit so te skep en te hap. Hierdie kos smaak mos beter as jy dit soos in Indiese restaurante met jou hand eet.

Ons het saamgestem dat hierdie herhaal moet word en dat ons dit vir Riana moet maak, ons vegetariese vriendin. Ons het net nie geweet dit gaan so gou wees nie … Sy was vanoggend hier vir ontbyt, en raai wat het sy by haar roereier gekry? Hierdie keer met fyngerasperde kaas oor, en netjies met messe en vurke geëet.

Nou het ek ‘n probleem. Dis is nie roti, paratha, dosa, bolani of enige ander snaakse ding nie, en dit voel vir my hierdie kossie verdien ‘n naam en nig Google het nie raad nie. Wie kan help?

20170618_180720

Edit: Danksy my vriendin Dolla Junius, weet ek nou wat ek hier beskryf, word Pakoras genoem in die Pakistani cuisine. Hierdie is dus nou bekend as Boere-Pakoras! Wat is ‘n mens nou sonder vriende wat slimmer is as jy?

Seekos met suurlemoen


Tipies het ek gisteraand geen idee gehad wat ek gaan maak nie, maar omdat daar twee blikkies seekos in die kas was, het ek gedink seekos van ‘n aard. Die baby clams op hulle eie is te clammerig en die krap, lekker soos krap is, te krapperig. Met die garnale by, het al die smake iets gesoek om dit bietjie te laat trou. Toe nooi vriend Deon homself vir ete en toe gebeur die volgende, terwyl hulle die eerste bottel wyn oopmaak:

Braai een groot stuk stokvis en een gerookte kipper liggies in botter en vlok in ‘n vlakkerige oondbak. Enige gerookte vis soos salm sal ook werk, selfs ‘n stukkie haddock. Alles verder kom nou in lagies bo-op. Gooi die brine af en pak clams en krap op die vismengsel.

Braai ‘n ui in olyfolie tot sag. Sny solank een medium patat in dobbelsteentjies en stoom in ‘n pan met net ‘n teelepel water tot amper sag. (Ignoreer die verbasing van twee mans van oorkant die kombuistoonbank af oor die patat wat in die seekos gaan. Patát?!? Ja, patat.)

As die uie amper sag is, braai ‘n paar gesnyde knoffelhuisies daarby. Die patatblokkies kom bo-op die vis en dan die uie en knoffel. Braai nou die garnale vinnig oor hoë hitte in botter en strooi dit oor die ander kos. Garnale laaste omndat dit die mooiste is!

Al die kos word apart gesout soos jy aangaan. Krap nou met ‘n zester suurlemoenskil bo-oor en druk die sap van ‘n halwe suurlemoen eweredig oor die bak uit. Een boksie room oor alles, en dan gaan hy in die oond , op so 180 grade.

Laat skink intussen vir jou nog ‘n glas wyn in.

Hierby het ek net die halwe butternut in skywe gesny, gaar gestoom in ‘n pan en in botter gebraai en ‘n eenvoudige slaai van avokado, suurlemoensap, olyfolie met rocket uit die kruiebak en geroosterde pampoenpitte en tamatiekwarte vir kleur.

 

Hoekstene

Pragtige herinneringe wat ook deel was van my kinderjare, hoewel myne bietjie anders is. Ek onthou hoe hulle my geterg het toe ek klein was, en my Cheeky genoem het. Oom Chris het ook my vlegsels se linte (onthou Ma het altyd mooi linte ingebind) aan die lemoenboom vasgemaak. Ek was seker maar vier of so, want toe ek op vyf skool toe is, was my hare kort en nooit weer laat groei nie.

Ek onthou ook hoe hulle teen skemertyd omgestap het en by ons kom tee drink het. En by ons het hulle soos al die gaste, of kuiermense soos ons dit geken het, tee gekry. Die skinkbord moes behoorlik gedek wees, met al die lepeltjies in dieselfde rigting.

Koringstrooptyd het ek en Mara vir hulle pannekoek gebak. In daardie kombuisie. (Ek het by ons huis gaan bakpoeier haal)

En dan Frans se kuiers.

Slakkelak

Op Vrydag 21 April 2017 is oom Jan uit my kinderjare ter ruste gelê. Begrawe. Dood. Hartseer. Trane. Onthou. Soveel emosies, soveel gedagtes wat deur my kop maal oor hierdie verlies. Dit is nie net die persoon nie, maar dis die verlies van die laaste boetie van ‘n familie wat gehelp het om my te vorm in die mens wat ek vandag is, wat my trane laat stroom.

Binne loopafstand van ons het ‘n gesin gewoon – Ou oom Faan, tant Heilie, ooms Wies, Jan en Chris. Hulle broers Bert, Giel en Faan het op omliggende plase in die omgewing gewoon. Wat uniek was, is die feit dat slegs oom Bert en Giel getroud was in my kleindogtertjie-tyd. Oom Faan het saam met ou oom Faan se suster Kleintan gewoon om haar, oujongnooi, op te pas.

Hierdie mense was eenvoudige, doodgewone Boeremense. Uiters konserwatief. Hardwerkend. Eerlik. Godvresend. Bemind. Gelief. Elkeen…

View original post 1,672 more words

Ek het jou nodig! Regtig?

Die afgelope paar dae het ek baie gedink hoe ‘n paar vriende die verlies van ‘n lewensmaat op verskillende maniere verwerk. Elke mens se drome, prosesse en hantering van situasies verskil so. Ons ken die teorie van hoe dinge vir onsself werk, ons het selfs antwoorde vir ander, totdat ons gekonfronteer word met einste situasie.

Ons is lief vir ons lewensmaats, ons is bly vir mekaar, ons is trots op mekaar, ons steun op mekaar en ons óndersteun mekaar met dinge. Ondersteun beteken vir my dat ek kortstondig ‘n ondergeskikte rol speel en my eie behoeftes tweede stel, ter wille van die ander een, dit beteken definitief nie dat ek onder gaan lê vir iemand om op te trap nie.

My lewe en my uitdagings maak perfek sin, ons pluis die lewe, die dood en alles tussenin elke dag oor ‘n kan koffie uit, maar midde-in die situasie moet jy my nie herinner wat ek behoort te dink of te voel nie, dan vlieg my handles af en ‘n ontploffing volg.

Watter rol speel ons dus vir mekaar, in watter opsig het ons mekaar nodig? Gaan ons ooit regtig weet, gaan ons dit ooit werklik waardeer voordat dit te laat is en jy die verlies van jou lewensmaat moet verwerk?

“Eventually, all things merge into one, and a river runs through it. The river was cut by the world’s great flood and runs over rocks from the basement of time. On some of the rocks are timeless raindrops. Under the rocks are the words, and some of the words are theirs. I am haunted by waters.”
― Norman Maclean, A River Runs Through It and Other Stories

Ons kan mekaar troos! Regtig?

“Hulle het my abuse met hulle heiligheid.”

Hierdie woorde het my hard getref gisteraand, komende van ‘n vriend wat hierdie week sy vrou se lewe wat verby is, moet gedenk.

Die afgelope tyd het ek besef hoe absoluut magteloos ons is om werklik begrip te hê vir mekaar in tye van trauma. Ons kan mooi woorde praat, hande vashou, kos vat, help aanry, maar ek kan my glad nie indink dat enige iets wat ek in so ‘n tyd sê, van waarde vir daardie persoon kan wees wat pas ‘n geliefde verloor het nie. Op Facebook sien ek dikwels (hopelik) goedbedoelde trooswoorde, maar van buite gekyk, ervaar ek dit ook dikwels dat mense van die geleentheid gebruik maak om hulle eie oortuigings op ‘n getraumatiseerde mens af te pass. My maag gee sulke hol draaie as ek sien hoe mense selfs aan ‘n persoon wat pas sy lewensmaat verloor het, verduidelik hoe dit God se manier is om hom te straf vir sy ongelowigheid. Of as sy geloof sterk genoeg is en hy regtig hard genoeg bid, sal sy nie sterf nie.

Elders praat ons van die tydskrifte se uitbeeldings van middeljarigheid, hoe huppelende oues hande vat en op strande teen duine afhol. Skitterwit tande en al. As middeljarige was my realiteit hierdie week was net soveel anders, vriende wat hulle maats verloor, mense wat deur hervestiging hulle strukture en vriendskappe verloor. En ‘n herkyk van The Best Exotic Marigold Hotel wat die realiteite op ‘n wonderlike manier, met baie subtiele humor uitspel. Mens hoef sekerlik nie jou menswees op te gee as jy sestig slaan nie. Ek praat nie nou van die gewone kwale en skete en plooie en velle nie, ek praat van daardie deeltjie van jou wat nog nooit verander het vandat jy ‘n kind was nie, daardie spark van jou menswees, dit wat jou jy maak.

Daardie spark van jou mag dalk nie op strande kan rondhuppel nie, maar dit kan langs ‘n vriend staan om dalk, vir ‘n kort oomblik, sy via dolorasa net effens te verlig.

“There’s a fine line between support and stalking and let’s all stay on the right side of that.”
― Joss Whedon

My lewe maak sin! Regtig? 

Ek vermoed dat Karel Schoeman verkeerd is. Die lewe maak ook sin uit die dood. Sy dood. Hy bied aan soveel mense rede om na te dink, dat dit ook aan hulle lewe sin gee. Uit die aard van sy nederige bestaan en amper kluisernaarskap, het sy besef hoe interafhanklik ons van mekaar van fisieke versorging is aan die einde, bygedra tot sy besluit. Sy vrees vir fisieke agteruitgang en afhanklikheid, gee uiteindelik sin aan ander se bestaan, deur die gesprekke en gevolge van die nalatenskap van sy laaste brief. 

Tog het hy gehoop dat sy dood sou lei tot vernuwende denke oor die uiterste vorm van selfbeskikking. Juis daardeur gee hy sin aan ander se lewens en lê die sin van alles nie net bloot in verbygaande dinge van self, wat ons ‘n doel gee om voor te lewe nie. 

Al wat ons uiteindelik kan doen, is om ons eie lewe te leef en self sin te gee daaraan, met die hoop dat dit ook die syn van ‘n ander daardeur sal raak. 

One day you will ask me which is more important? My life or yours? I will say mine and you will walk away not knowing that you are my life.

Khalil Gibran

Ek + Jy = Ons! Regtig?

Love means never having to say you’re sorry” is ‘n frase uit Erich Segal se boek Love Story, en die 1970 fliek met Ali MacGraw en Ryan O’Neal het dit laat buzz. Vandag sou dit seker trend op Twitter, as ons nie so sinies oor sulke clichés geword het nie.

LOVEKim se Love is… karaktertjies het elke verliefde skooldogter se passerblikkie versier. Net jammer ons het die frase verkeerdom verstaan. In ons koppe het dit beteken dat jou gedrag teenoor ‘n geliefde só moet wees dat jy nooit skeef trap, nooit iets ‘verkeerd’ sê en dus die nodigheid het om verskoning te vra nie.

Wat het gebeur wat maak dat ek dit nou totaal anders sien? Die lewe het gebeur. Die lewe bestaan uit baie ekke en baie jy’e, maar nie baie onse nie. En dis goed en reg so. Mense moet individueel meer wees as ‘n halwe ons. Volledig ek, volledig jy. Eers dan kan daar sprake wees van ons, andersins gaan daar nooit balans in ‘n verhouding wees nie. Soms dink mens mos jy kan jou partner vermoor (of iets ergers) en dis goed so, solank die moordwapens en metodes darem soort van dieselfde is, sodat daar ook in oomblikke van woede, balans is. Andersins oorheers die een die ander en ons is mos nou darem verby die middeleeuse oorheersing. (Tensy jy nou Gretha Wiid se sieninge aanhang.)

Rolverdeling in enige verhouding is ‘n natuurlike proses en elke partner doen dit wat hy/sy die beste doen. As mense mekaar se rolle respekteer, werk alles reg, solank ek nie hoef te doen wat ‘n paar van my vriendinne so geniet om te doen nie. Stephni teël bv hulle stort, Raquel en Karien verf hulle huise. Los my net uit dat ek sorg vir die belasting en die geldsake en alles wat na tegnologie lyk en werk self met die harde goed wat my hande seermaak. Die punt is, niks hoef tradisioneel te wees nie, gegewe mense respekteer mekaar se vermoëns en rolle. Helaas, was alles maar so “uncomplicated” soos die cliché-agtige prentjie hierbo. Ons is mos lief vir toutrek, suurgat trek as die ander een nie na ons wense optree nie en mekaar blameer.

Almal hoop natuurlik dat daar in sekere gevalle ‘n ander formule geld, waar Ek + Jy = Ons kwadraat word, wanneer die balans presies reg is en daar sinergie is.

Maar kan daar regtig ‘n ons in ons wees?

 

Love is the mutual support of two mature people involved in separate quests for self-realisation.

Ek eer jou gedagtenis! Regtig?

Sleutelwoorde

Miskien is dit nie gepas om op Goeie Vrydag oor die dood te skryf nie, maar dalk is dit juis, vir perspektief.

As iemand ná aan jou doodgaan is dit seer, jou hart is rouerig en bloederig en blootgestel, want nooit is ‘n verskriklike woord. Die ergste is waarskynlik om ‘n kind te verloor, daardie pyn kan nie weggaan nie, al is dit seker moontlik om later vir rukkies daarvan te vergeet.

Daar is iets in ons kultuur rondom die afsterwe van mense wat net nie vir my sin maak nie. Waarom tog het mense skielik meer respek vir iemand as hy dood is as wanneer hy lewe? Mens sien dit so baie dat mense oor oseane heen vlieg om iemand se begrafnis by te woon, of iemand se begrafnis bywoon wat hulle in geen jare gesien het nie. Niemand waag om lelik te praat van iemand wat pas dood is nie, dit is asof daar ‘n heiligheid so mens omgewe, veral as dit nog ‘n bekende is. (Dan RIP almal op Facebook en party RIP eers en vind dan skelm agteraf uit wie die persoon was.) Lyke word respekteer en dit reg so, maar as ek begin dink daaroor maak dit nie juis sin nie.  As jy glo aan die Christelike ewige lewe, beteken die aardse dop mos nou niks meer noudat die liggaam en siel geskei is nie. Glo jy dat die lewe tot niks kom, is die lewe mos nou weg.

‘n Afgestorwene word verhef tot iets meer as lewe. Die mens se identiteit word hom met afsterwe ontneem, hy word nou die liggaam, die stoflike oorskot, die lyk, die oorledene en so. Mense noem nie meer die persoon by die naam as hy in ‘n kis lê nie.  So, identiteitloos en al, kry daardie mens weer ‘n ereplek met ‘n duur grafsteen, kruik of gedenkmuur, ‘n bankie langs die see of blomme langs die pad. Dan kry hy mettertyd weer ‘n naam as die grafsteen opkom, die plaatjie op die bankie vasgesit word. Selfs in begrafplase is daar sekere areas wat duurder is as ander. Soos elke eiendomsagent jou sal sê, Location, Location and Location is die drie grootste woorde.

Die groot ding is daardie stukkie tussen Lewe en Dood, waar die persoon dan ‘weg’ is. Ons eie Pase. Ek verstaan dit as ‘n afskeid, daardie stukkie waar jy eintlik rou oor jouself, jou verhouding met die persoon wat nou tot niet is deur iets wat julle nie gekies het nie. Nou het ons mos nooit geleer om regtig sag en goed te wees vir onsself nie, nou verbeel ons ons, ons rou oor die persoon wat weg is. Dit is tyd dat ons leer om ons eie weerloosheid te erken, dat ons weet dat die finaliteit van alleen oorbly, die verskrikking van self sukkel sonder dit wat die oorlede geliefde vir jou was en die verskriklike gemis oor onsself gaan.

Wanneer ons aanpassingsperiode verby is, het ons gegroei in ‘n fase waar ons verantwoordelikheid neem vir self, waar ons nie meer daardie persoon ‘nodig’ het nie, net die gemis is dalk steeds daar waar ons meer volledig gevoel het met die persoon as emosionele kruk wat ons heel laat voel het.

Dalk is dit net so met mitiese figure, voorgeslagte en historiese figure.

“For as much as I hate the cemetery, I’ve been grateful it’s here, too. I miss my wife. It’s easier to miss her at a cemetery, where she’s never been anything but dead, than to miss her in all the places where she was alive.”
― John Scalzi, Old Man’s War

Dit is sonde! Regtig?

Sleutelwoorde

,

Die sewe doodsondes (hoogmoed, hebsug, wellus, woede, vraatsug, afguns, luiheid) het tradisioneel ‘n groot plek in ons geestelike lewe en in spiritualiteit.

Iewers is daar’ n Bybelse aanknopingspunt hiervoor. In Hennie Aucamp se versameling essays, “Sewe Sondes, Nee Meer”, verwys hy in sy boeiende voorwoord na Spreuke 6:16-19 as ‘n moontlike teks vir hierdie tradisie van doodsondes. Hy noem dat die vers wel praat van sewe sondes, maar dat hulle nie oorvleuel met die sewe sondeswat veral in die Rooms-Katolieke tradisie gelys word nie.

Maar uiteindelik het daar toe tog ‘n lys van die sewe of die “volmaakte” getal van sondes ontstaan wat geleidelik ‘n soort van amptelike lys geword het. Dis ook nie sommer net ‘n lys nie. Daar is ‘n bepaalde hiërargie, soos Aucamp tereg opmerk, met  “hoogmoed as die “grootste” sonde.

Wanneer is ‘n sonde ‘n doodsonde? Die Kategismus van die Katolieke Kerk haal pous Johannes Paulus II in dié verband aan: “Om van ‘n doodsonde te kan praat, moet drie voorwaardes tegelyk vervul word: ‘Elke sonde wat swaarwegende materie as objek het en wat begaan word met volle kennis en weloorwoë toestemming, is ‘n doodsonde” (Reconciliatio et paenitentia 17). Om ‘n doodsonde te begaan moet jy dus as doel iets ernstig het (byvoorbeeld om moord te pleeg); terselfdertyd moet jy ten volle bewus wees van die erns van dit wat jy beplan en moet jy dit ook uit vrye wil en keuse doen.

Four small circles, detailing the four last things — "Death of the Sinner", "Judgment", "Hell" and "Glory" — surround a larger circle in which the seven deadly sins are depicted: wrath at the bottom, then (proceeding clockwise) envy, greed, gluttony, sloth, extravagance (later replaced with lust), and pride, using scenes from life rather than allegorical representations of the sins. At the centre of the large circle, which is said to represent the eye of God, is a "pupil" in which Christ can be seen emerging from his tomb. Below this image is the Latin inscription Cave Cave Deus Videt ("Beware, Beware, God Sees"). Above and below the central image are inscription in Latin of Deuteronomy 32:28–29, containing the lines "For they are a nation void of counsel, neither is there any understanding in them", above, and "O that they were wise, that they understood this, that they would consider their latter end!" below.

The Seven Deadly Sins and the Four Last Things is a painting attributed to Hieronymus Bosch

Die lysie van die Sewe Doodsondes het aanvanklik vir my half laf gelyk, maar as mens kyk hoe dit op ons lewens toegepas word, maak dit eintlik sin!

Ek probeer nou dink watter van my ‘sondes’ sou geskik wees vir ‘n openbare forum, maar ek is bevrees ek gaan nie julle nuuskierigheid bevredig nie.

“Of the Seven Deadly Sins, anger is possibly the most fun. To lick your wounds, to smack your lips over grievances long past, to roll over your tongue the prospect of bitter confrontations still to come, to savor to the last toothsome morsel both the pain you are given and the pain you are giving back–in many ways it is a feast fit for a king. The chief drawback is that what you are wolfing down is yourself. The skeleton at the feast is you.”
― Frederick Buechner

Skrywers dink stories uit – Regtig?

Sleutelwoorde

, , ,

“A writer is a world trapped in a person” het Victor Hugo gesê. Mens lees dikwels dat skrywers sê die karakters het ‘n wil van hulle eie, of die storie wou geskryf wees. Die prentjie in my kop is dat daar ‘n storie vebykom in ‘n soort kollektiewe poel van stories en die skrywer steek sy hand uit en pluk die storie soos ‘n vrug wat ryp geword het in die storiepoel. Wanneer die skrywer reg is vir die storie en storie ryp is vir die skrywer, is daar ‘n magiese proses wat allerhande aardse lastighede behels soos laatnagligte, kos wat brand, gesinne se geduld wat opraak. Lesers stroom na boekbekendstellings en boekwinkels, huiwer eers maar kliek dan ferm by Amazon op Buy now with 1-click, gaan Boek-en-koek by Leonie se Graffiti, spring in die bed met Bibi of stry op Lekkerlees Boekrak.

Self sukkel ek met wederstrewige karakters op die oomblik. Gisteraand was ek ontsteld oor die wending wat die storie neem en die karakters se optrede, dit is glad nie wat ek wou skryf nie. Nou vra ek myself af, waar kom daardie wederstrewigheid en eiesinnigheid van die karakters vandaan? Is dit deel van daardie storiepoel? Is dit mense wat iewers sou kon leef?

Dikwels is dit ook daardie gedagtes wat spontaan opkom wanneer ek besig met mindless take, wat mense tref. Die strykplankgedagtes. Meestal maak ek dadelik notas daarvan (dankie tog vir Google Keep) en is soms verwonderd as ek agterna my notas lees, asof dit nie ek self is wat dit geskryf het nie.

Dieselfde gebeur met my drome. Ek droom deesdae vreemde vivid drome, wat heeltemal anders voel, asof dit werklik afspeel, op vreemde plekke met vreemde mense. Sulke drome is duidelik anders as my gewone drome, dit voel of dit uit ‘n baie dieper deel van my bewussyn kom. Daar uit die plek waar mens net onder baie diep hipnose bykom. Ek kry die gevoel dat dit my eie lewe is wat op ‘n dimensie uitspeel, dele van my lewe wat sou kon wees, gegewe klein keuses wat ek iewers langs die pad sou maak wat my lewe heeltemal in ‘n ander rigting op vreemde paaie sou stuur.

Is hierdie dalk die storiepoel waaruit skrywers tap? Ons lewens wat sou kon wees, die karakters die mense wat deel vorm daarvan?

Daar word deesdae baie navorsing gedoen oor kunsmatige intelligensie en mense soos Daniel Dennett doen navorsing oor die evolusie van bewustheid. “Dennett’s cross-disciplinary approach – encompassing neuroscience, evolutionary biology and artificial intelligence – has been widely acclaimed and helped redefine the role of the philosopher for our age.”

DinkSou daar ‘n skakel kon wees tussen hierdie storiepoel, die karakters wat skrywers manipuleer en die wêreld waarin ons in ons drome leef? Ek hoop so. Ek hoop ek leef lank genoeg dat mense soos Dennett se navorsing vir ons antwoorde bring oor hierdie vrae.

“Everything is biographical, Lucian Freud says. What we make, why it is made, how we draw a dog, who it is we are drawn to, why we cannot forget. Everything is collage, even genetics. There is the hidden presence of others in us, even those we have known briefly. We contain them for the rest of our lives, at every border we cross.”

– Michael Ondaatje